3890 items (7 unread) in 120 feeds
Σάλος στην Τουρκία για ομοφοβικές δηλώσεις Υπουργού. Κυβερνητική πηγή δηλώνει στο newstime.gr πως η "ανοησία της Υπουργού, που δεν ξέρει πότε να κλείσει το στόμα της" μπορεί να κοστίσει στην κυβέρνηση Ερντογάν.

Μεσάνυχτα σχεδόν βρέθηκα να περπατάω στην Αχαρνών. Θυμάστε τον στίχο του Σαββόπουλου; ‘’Έλα Ηπείρου και Αχαρνών να σε γιουχαΐσω’’. Εκεί ακριβώς πήγαινα. Τελευταία στιγμή είχα αποφασίσει να κάνω ένα πέρασμα από το Κύτταρο όπου εμφανιζόταν ο Μανώλης Λυδάκης με τον Γιάννη Σπάθα στις κιθάρες. Και στάθηκα τυχερός. Δυο καρέκλες ήταν άδειες, δίπλα στον Πασχάλη Τερζή που είχε έρθει και αυτός να δει ‘’την φωνάρα τον Μανώλη’’. Πήγε 2 και εγώ ήμουν ακόμη εκεί. Η ‘’συνομωσία’’ με τον Λυδάκη απέδωσε και ο Τερζής ανέβηκε κάποια στιγμή στην πίστα. Και ερμήνευσε 4-5 Καζαντζίδηδες όπως μόνο αυτός μπορεί. ‘’Εγώ περπάτησα γυμνός’’, ‘’αν είναι η αγάπη έγκλημα’’, ‘’το αγριολούλουδο’’, ‘’γιατί να είμαστε λοιπόν αισθηματίες’’. Από κοντά και ‘’ η φωνάρα ο Μανώλης’’ να τον σιγοντάρει και να τον συναγωνίζεται όπου πρέπει. Έτσι με την γλύκα που αφήνουν τα ερωτικά του Καζαντζίδη βγήκα στις 3 το πρωί στην Αχαρνών. Και σκιάχτηκα, μια πόλη ‘’ξένη’’.
Τίποτε δεν θύμιζε την Αχαρνών που κάποτε βολτάριζα. Σκουπίδια παντού, λουκέτα στα πατζούρια, άνθρωποι να παραπατάνε, εμπορεύματα να βγαίνουν από πολυκατοικίες και να χώνονται βιαστικά σε αυτοκίνητα, τύποι που δεν σήκωναν 2η ματιά, περιπολικά που περνούσαν χωρίς να κοιτάξουν. Εν ολίγοις και χωρίς περιστροφές, ένας δρόμος εχθρικός που αν δεν είσαι τολμηρός δεν τον περπατάς. Οι κυριακάτικες εφημερίδες στην Ομόνοια είχαν και αυτές ‘’το ίδιο θέμα’’. ‘’Επικίνδυνη ζώνη το κέντρο’’, ‘’Μετανάστες και εγκληματικότητα στο μικροσκόπιο’’, ‘’Αντιπαράθεση με την Ιθαγένεια’’...
Είναι δέκα χρόνια τώρα που τα ρεπορτάζ, μπερδεύουν όλα αυτά μαζί. Έστω και έτσι όμως το ερώτημα δεν αλλάζει. Τι θα κάνουμε τελικά με τους μετανάστες; Η κουβέντα ‘’άναψε’’ όταν ο Παπανδρέου ανακοίνωσε ότι θα δώσει ιθαγένεια στα παιδιά των μεταναστών που γεννιούνται και μεγαλώνουν στην Ελλάδα. Και να λύσει έτσι μια ‘’εκκρεμότητα’’ –πηγή πολλών κακών- που έπρεπε να μας είχε απασχολήσει πριν μια δεκαετία. Το ίδιο ήθελα να κάνει και ο Καραμανλής αλλά την τελευταία στιγμή δείλιασε (κι αν λέω ψέματα να με διαψεύσει). ‘’Μα είναι όλοι αυτοί Έλληνες;’’, άρχισαν οι ενστάσεις.
Οργανωμένα και γρήγορα οι ‘’ακραίοι’’ ύψωσαν αμέσως τείχη ανακατεύοντας (και διαστρεβλώνοντας) Δραγώνα, Ρεπούση, Ραγκούση, την πατρίδα, το Σύνταγμα και την Ορθοδοξία. Όπως μου εξηγεί ένας επαΐων του ευρωπαϊκού διαδικτύου οι ‘’ακροδεξιοί’’ – ας τους δώσουμε ένα τίτλο για να συνεννοηθούμε- έχουν στήσει και στην Ελλάδα τον μηχανισμό που έστησαν και σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. ‘’Πολεμούν δυναμικά κάθε κοινωνικό νεωτερισμό, στοχοποιώντας παράλληλα όσους θεωρούν αντιπάλους τους, αφού, βασιζόμενοι στην ανωνυμία, έχουν εξασφαλίσει ότι δεν θα στιγματισθούν οι ίδιοι δημοσίως’’. Κάπως έτσι κατάντησαν στην Γαλλία την ηλεκτρονική διαβούλευση για το ‘’τι σημαίνει να είσαι Γάλλος’’, ένα ‘’φόρουμ ρατσισμού και ξενοφοβίας’’.
Το protagon.gr όμως σε πείσμα των ‘’ακραίων’’ που νομίζουν ότι τα ξέρουν όλα και έχουν μόνο αφορισμούς, ξεκινάει σήμερα έναν διάλογο για το μεγαλύτερο πρόβλημα ή ίσως την μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζει η κοινωνία μας. ‘’Τι πρέπει να κάνουμε με τους μετανάστες και τους πρόσφυγες’’. Αυτό ρωτάμε και σε 10 μέρες θα προσπαθήσουμε να ακουστούν όλοι εδώ. Πολιτικοί, επιστήμονες, ακτιβιστές, ερευνητές, δημοσιογράφοι, μετανάστες. Γιατί , ναι, η Ελλάδα δεν μπορεί να λύσει τα προβλήματα του πλανήτη –όπως είπε ειρωνευόμενος ένας πολιτικός - αλλά η Ελλάδα πρέπει επιτέλους να λύσει τα προβλήματα του πλανήτη στον τόπο της.
Παρακολουθήστε λοιπόν νομίζω ότι θα έχει ενδιαφέρον.

Στην όμορφη Σπάρτη υπάρχουν κάποιοι που ζουν «σπαρτιάτικα». Δεν γεννήθηκαν στη Σπάρτη. Ήρθαν εκεί από το Μπανγκλαντές, σκαρφαλώνοντας βουνά και λαγκάδια, διασχίζοντας ηπείρους, μόνοι ή μαζί με τα παιδιά τους. Κάνουν δουλειές τις οποίες οι νέοι Σπαρτιάτες δεν κάνουν πια και έμεναν σε ένα σπίτι με αρχαίες σπαρτιάτικες προδιαγραφές, από αυτά που κατασκευάζονται μόνο με έναν πέλεκυ και ένα πριόνι (Η συνέχεια ΕΔΩ)
Τις τελευταίες ημέρες περνάνε στα "ψιλά" του ελληνικού Τύπου ειδήσεις που καταδεικνύουν πως η Ελλάδα έχει δυστυχώς γίνει ο "Λεπρός" της Ευρώπης, ένας εταίρος που κανείς δεν θέλει πια.
O κ. Παπανδρέου τις τελευταίες ημέρες παίζει ξεκάθαρα στο δικό του γήπεδο. Κοσμοπολίτης, καλλιεργημένος, μαθημένος στις διεθνείς συναναστροφές και τα fora, κινείται με χαρακτηριστική άνεση στην υφήλιο προκειμένου να διατρανώσει τα ελληνικά δίκια. Κι αυτό είναι μια πρώτη μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο σήμερα και το παρελθόν της εσωστρέφειας, του ψευτοτσαμπουκά και της κλειστοφοβίας. Η πρώτη αποτίμηση της διεθνούς καμπάνιας του κ. πρωθυπουργού είναι αναμφίβολα θετική. Διατηρήσαμε μια αξιοπρεπή στάση και αρχίσαμε να πείθουμε ότι είμαστε διατεθειμένοι αυτή τη φορά να προσπαθήσουμε τουλάχιστον να αλλάξουμε. Και αυτό ήταν ένα πρώτο βήμα προς την ανάκτηση της χαμένης μας αξιοπιστίας.
Τα δύσκολα ωστόσο ξεκινούν τώρα. Ο κ. Παπανδρέου έχει να αντιμετωπίσει με την επιστροφή του την εφαρμογή των επώδυνων μέτρων, την κοινωνική κατακραυγή, την δρομολόγηση όλων εκείνων των διαρθρωτικών αλλαγών που έχει ανάγκη η χώρα για να μπει σε αναπτυξιακή τροχιά, και κυρίως την καθεστηκυία νοοτροπία του νεοέλληνα που αντιλαμβάνεται μεν την κρισιμότητα των στιγμών αρκεί να μην πληρώσει ο ίδιος μέρος της νύφης, αλλά και το λαϊκισμό που αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο του α-πολιτικού μας μη- πολιτισμού.
η προσέλκυση επενδύσεων δεν είναι υπόθεση μερικών ταξιδιών στο εξωτερικό. Αν δεν δημιουργηθεί ένα μόνιμο και φορολογικά ευνοϊκό πλαίσιο, που να διέπει τις ξένες επενδύσεις, τότε όλα θα αποδεικνύονται αποσπασματικά και επικοινωνιακά τρίκΤο κράτος χρειάζεται συμμάζεμα. Σε αυτήν την κατεύθυνση δεν αρκούν προφανώς οι περικοπές των επιδομάτων και των μισθών των υπαλλήλων. Αυτό είναι ένα μέτρο ξεκάθαρα εισπρακτικού χαρακτήρα, που εξυπηρετεί στην προσωρινή επίτευξη των δημοσιονομικών μας στόχων. Με απλά λόγια, λεφτά για να καλυφθούν μαύρες τρύπες και να πληρωθούν τα τοκοχρεολύσια. Η σπατάλη πρέπει να συμμαζευτεί, να ελεγχθεί επιτέλους η ανταποδοτικότητα των κονδυλίων ανά τομέα, να αξιοποιηθεί η περιουσία του δημοσίου. Το δεύτερο μεγάλο στοίχημα είναι οι ΔΕΚΟ και το τρίτο ζητούμενο η αποκέντρωση είτε μιλούμε για ΟΤΑ είτε για την περίθαλψη είτε για την παιδεία. Τέλος, η προσέλκυση επενδύσεων δεν είναι υπόθεση μερικών ταξιδιών στο εξωτερικό. Αν δεν δημιουργηθεί ένα μόνιμο και φορολογικά ευνοϊκό πλαίσιο, που να διέπει τις ξένες επενδύσεις, τότε όλα θα αποδεικνύονται αποσπασματικά και επικοινωνιακά τρίκ.
Ο κ. Παπανδρέου για την ώρα ευνοείται. Και από τη στάση της αντιπολίτευσης που εμμένει στο λαικισμό και από την στάση του παλαιου- ΠΑΣΟΚ που νομίζει ότι διανύουμε ακόμη τις εποχές που έφτανε κανείς να δηλώσει κοινωνικά ευαίσθητος για να είναι κιόλας. Το πρόβλημα θα αρχίσει σε λίγο που ο ελληνικός λαός θα αρχίσει να νιώθει στην τσέπη του τις αλλαγές , χωρίς εντούτοις να έχει πεισθεί ότι δεν θα είναι ο μόνος που πληρώσει τα σπασμένα του λογαριασμού που του κληροδότησαν και οι περασμένες γενιές αλλά και οι κυβερνήσεις της τριακονταετίας. Διότι καλό το φιλότιμο – που όπως είπε και ο πρόεδρος Ομπάμα είναι ξεκάθαρα λέξη ελληνικής προελεύσεως χωρίς αντίστοιχη ακριβή της μετάφραση σε άλλες γλώσσες-, αρκεί να το μοιραζόμαστε όλοι. Ειδάλλως, αν είναι υπόθεση λίγων, τότε κι αυτοί κάποια στιγμή επαναστατούν, λησμονούν το κοινό όφελος και κάπου εκεί χάνεται οριστικά το διακύβευμα της κοινωνικής συνοχής, χωρίς την οποία καμία αλλαγή δεν είναι εφικτή…
Πέτρος Τατούλης
Patagonia Ice Caves Project 2010 from Alessandro Beltrame on Vimeo.
Kαι για όσους δεν γνωρίζουν, η μακρινή και μυστήρια Παταγονία είναι μία τεράστια γεωγραφική περιοχή που απλώνεται στα εδάφη της Αργεντινής και της Χιλής. Έχει μάλιστα τους μεγαλύτερους παγετώνες στο νότιο ημισφαίριο μετά την Ανταρκτική.


Για υψηλή ανάλυση/ανάγνωση εδώ.
hashtag xs10
username:vivian_e
Ή μέσω αυτή της σελίδας, δεξιά (ΠΑΝΤΑ! Πάντα Δεξιά!) κάτω από το “Τί μαγειρεύεις τώρα”, αν, βέβαια, την κάνετε refresh (πότε-πότε).
Άρθρο 191
1. Σε φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών και σε χρηματική ποινή καταδικάζεται όποιος διασπείρει με οποιονδήποτε τρόπο ψευδείς ειδήσεις ή φήμες ικανές να επιφέρουν ανησυχίες ή φόβο στους πολίτες ή να ταράξουν τη δημόσια πίστη ή να κλονίσουν την εμπιστοσύνη του κοινού στο εθνικό νόμισμα ή στις ένοπλες δυνάμεις της χώρας ή να επιφέρουν διαταραχή στις διεθνείς σχέσεις της χώρας. Αν η πράξη τελέστηκε επανειλημμένα μέσω του τύπου, ο υπαίτιος καταδικάζεται τουλάχιστον σε φυλάκιση έξι μηνών και σε χρηματική ποινή τουλάχιστον πεντακοσίων ενενήντα (590) ΕΥΡΩ.
2. Όποιος από αμέλεια γίνεται υπαίτιος κάποιας από τις πράξεις της προηγούμενης παραγράφου τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι ενός έτους ή με χρηματική ποινή.
Ας δούμε τώρα και κατά πόσον συνιστά έναν περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης που επιτρέπεται βάσει της ΕΣΔΑ. Στην παράγραφο 2 του άρθρου 10 περιλαμβάνονται οι θεμιτοί περιορισμοί της ελευθερίας της έκφρασης:
"2. Η άσκησις τωv ελευθεριώv τoύτωv, συvεπαγoµέvωv καθήκovτα και ευθύvας δύvαται vα υπαχθή εις ωρισµέvας διατυπώσεις, όρoυς, περιoρισµoύς ή κυρώσεις, πρoβλεπoµέvoυς υπό τoυ vόµoυ και απoτελoύvτας αvαγκαία µέτρα εv δηµoκρατική κoιvωvία δια τηv εθvικήv ασφάλειαv, τηv εδαφικήv ακεραιότηταv ή δηµoσίαv ασφάλειαv, τηv πρoάσπισιv της τάξεως και πρόληψιv τoυ εγκλήµατoς, τηv πρoστασίαv της υπoλήψεως ή τωv δικαιωµάτωv τωv τρίτωv, τηv παρεµπόδισιv της κoιvoλoγήσεως εµπιστευτικώv πληρoφoριώv ή τηv διασφάλσισιv τoυ κύρoυς και αµερoληψίας της δικαστικής εξoυσίας."
Η πρώτη προϋπόθεση είναι να έχουμε πρόβλεψη του περιορισμού από το νόμο. Εδώ έχουμε το παραπάνω άρθρο του ποινικού κώδικα.
Η δεύτερη προϋπόθεση ορίζει όμως ότι ο νόμος αυτός πρέπει να αποτελεί αναγκαίο μέτρο σε μια δημοκρατική κοινωνία, για το σκοπό της προστασίας ορισμένων έννομων αγαθών. Εάν θεωρήσουμε ότι αυτά τα έννομα αγαθά απαριθμούνται περιοριστικά στην ΕΣΔΑ, δυσκολεύομαι να βρω σε ποιο από αυτά εντάσσεται η προστασία του κοινού από τον πιθανό πανικό λόγω της δήλωσης περί σεισμού. Δεν είναι θέμα εθνικής ασφάλειας και εδαφικής ακεραιότητας, δεν είναι θέμα προστασίας της τάξης και αντεγκληματικής πολιτική, ούτε θέμα υπόληψης ή δικαιωμάτων τρίτων.
Επομένως, ένας τέτοιος περιορισμός μου φαίνεται μάλλον αντίθετος στην ελευθερία της έκφρασης, όπως αυτή κατοχυρώνεται από την ΕΣΔΑ.
Στο αντίστοιχο άρθρο 19 παρ. 2 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, οι περιορισμοί χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες:
3. Η άσκηση των δικαιωμάτων, που προβλέπονται στην παράγραφο 2 του άρθρου αυτού, συνεπάγεται ειδικά καθήκοντα και ευθύνες. Μπορεί, επομένως, να υπόκειται σε ορισμένους περιορισμούς, οι οποίοι όμως πρέπει να προβλέπονται με σαφήνεια από το νόμο και να είναι απαραίτητοι:
α. Για το σεβασμό των δικαιωμάτων ή της υπόληψης των άλλων.
β. Για την προστασία της εθνικής ασφάλειας, της δημόσιας τάξης, της δημόσιας υγείας ή των χρηστών ηθών.
Στο (α) προβλέπονται ατομικά έννομα αγαθά και στο (β) προβλέπονται συλλογικά έννομα αγαθά. Εδώ προστίθεται και η κατηγορία "δημόσια υγεία" (όπως και τα ... "χρηστά ήθη"!) αλλά και πάλι δεν θεωρώ ότι η δήλωση ενός σεισμολόγου ότι πρέπει να έχουμε το νόυ μας μπορεί να επηρεάσει κάποιο από αυτά τα συλλογικά έννομα αγαθά. Οπότε η τυχόν εφαρμογή του ποινικού κώδικα θα ήταν αντίθετη και στο Διεθνές Σύμφωνο.
var sc_project=894419; var sc_invisible=0; var sc_partition=7; var sc_security="8b0daec5";
Δύο από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι αναπτυγμένες χώρες του πλανήτη είναι οι κίνδυνοι που εγκυμονεί η κλιματική αλλαγή και η σταθερή φυγή βιομηχανικών θέσεων εργασίας προς τις αναπτυσσόμενες οικονομίες της Κίνας και της ΝΑ Ασίας. Πιο επείγον από πολιτική και κοινωνική σκοπιά είναι το δεύτερο πρόβλημα καθώς ο μετασχηματισμός της βιομηχανικής οικονομίας σε οικονομία υπηρεσιών φαίνεται να απειλεί τη βιωσιμότητα του Κράτους Προνοίας — μιας κοινωνικής κατάκτησης βασισμένης στην ευημερία που έδωσαν οι βιομηχανικές δουλειές σε πλατειά κοινωνικά στρώματα στο δευτερο μισό του 20ου αιώνα.
Ως συνδυασμένη λύση των δυο προανεφερθέντων προβλημάτων έχει προταθεί η στροφή προς την «πράσινη» ανάπτυξη. Υποστηρίζεται, δηλαδή, ότι η επιτακτική περιβαλλοντική ανάγκη να αντικαταστήσουν οι ανανεώσιμες πηγές (ΑΠΕ) τους υδρογονάνθρακες ως κύρια πηγή ενέργειας, μπορεί να πυροδοτήσει μια νέα βιομηχανική ανάπτυξη στις πλούσιες χώρες και να δημιουργήσει θέσεις εργασίας που θα ξαναφέρουν μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού στη μεσαία τάξη. Δυστυχώς, αυτοί οι στόχοι δεν είναι αυτόματα συμβατοί.
Το κυριότερο εμπόδιο για την ανάδειξη της πράσινης ανάπτυξης σε σωτήρα της Δυτικής βιομηχανικής εργασίας και του περιβάλλοντος είναι το υψηλότερο κόστος της ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές. Οι τεχνολογίες για την εκμετάλλευση των ΑΠΕ δεν έχουν ακόμη γνωρίσει τις οικονομίες κλίμακας των τεχνολογιών συμβατικής παραγωγής ενέργειας, ενώ ταυτόχρονα το περιβαλλοντικό κόστος δεν συμπεριλαμβάνεται στην τιμή της ενέργειας από υδρογονάνθρακες. Χωρίς να εκλείψουν οι παραπάνω διαφορές η πράσινη ανάπτυξη δε θα μπορέσει να αναστείλει τις συνέπειες του φαινομένου του θερμοκηπίου. Ταυτόχρονα, η αύξηση της τιμής της ενέργειας από κάρβουνο και η συμπίεση του κόστους παραγωγής φωτοβολταϊκών (Φ/Β) ή ανεμογεννητριών είναι πρακτικές που αν εφαρμοστούν χωρίς ρύθμιση θα πλήξουν άμεσα τις τάξεις που η πράσινη ανάπτυξη υπόσχεται να βοηθήσει.
Η διαμόρφωση των τιμών της ενέργειας από συμβατικές πηγές είναι σε πολλές περιπτώσεις πολιτικό ζήτημα. Η Ελλάδα έχει τη δεύτερη πιο φτηνή κιλοβατώρα στην ΕΕ (7,98 λεπτά*) χάρη σε ένα συνδυασμό κοινωνικής τιμολογιακής πολιτικής και φτηνού λιγνίτη. Με βάση τις πρόσφατες χονδρικές τιμές Φ/Β στοιχείων, το κόστος^ της κιλοβατώρας από ένα απλό Φ/Β έργο στην Ελλάδα που θα λειτουργεί για 30 χρόνια κυμαίνεται ανάμεσα στα 25 και 30 λεπτά. To 2007 ήταν πλησιέστερα στα 40 λεπτά και το 2014 μπορεί να πέσει κάτω από τα 20 λεπτά. Αν και σε κάθε περίπτωση αυτό το κόστος είναι ανταγωνιστικό του πραγματικού κόστους ηλεκτροπαραγωγής στα νησιά κατά τους θερινούς μήνες, είναι προφανές ότι με την παρούσα τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος δεν πρόκειται να γίνουν Φ/Β έργα στη χώρα χωρίς επιδοτήσεις κάποιας μορφής.
Οι επιδοτήσεις για τις ΑΠΕ έχουν ιστορία δεκαετιών σε παγκόσμιο επίπεδο και ο στόχος τους είναι η δημιουργία μιας κρίσιμης μάζας ζήτησης ώστε να γίνουν οι απαραίτητες επενδύσεις στο σύστημα παραγωγής και να μειωθεί το κόστος εκμετάλλευσης των ΑΠΕ χάρη στις οικονομίες κλίμακας, την αθροιστική τεχνογνωσία και την πιο δραστήρια βιομηχανική και εφαρμοσμένη έρευνα. Όμως το βέλτιστο πλαίσιο επιδοτήσεων είναι πρόβλημα για πολύ δυνατούς λύτες: η ισορροπία ανάμεσα στο κόστος και την αποτελεσματικότητά τους είναι ασταθής ενώ η αβεβαιότητα για τη μορφή και το ύψος τους σε βάθος χρόνου μπορεί να οδηγήσει σε υπερεπένδυση ή καθίζηση.
Επίσης, οι επιδοτήσεις του κόστους της «πράσινης» κιλοβατώρας δεν είναι ικανές από μόνες τους να πυροδοτήσουν στιβαρή ανάπτυξη. Η παταγώδης αποτυχία του ν. 3468/2006 να αναπτύξει την ελληνική αγορά Φ/Β παρά τη γενναιόδωρη τιμή αγοράς του ρεύματος και την ταυτόχρονη ένταξη των έργων στον αναπτυξιακό νόμο αποτελεί το τέλειο παράδειγμα: κανένας αναπτυξιακός στόχος δεν μπορεί να επιτευχθεί στην απουσία συνολικού σχεδιασμού.
Φτάνουμε έτσι στο ζητούμενο κάθε αναπτυξιακής πολιτικής: ποιος είναι ο απώτερος στόχος και πώς θα εδραιωθούν τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα για να επιτευχθεί. Η Γερμανία, παρά την εξαιρετικά μέτρια ηλιοφάνειά της, επιδοτεί πλούσια το ρεύμα από Φ/Β εδώ και χρόνια. Ως αποτέλεσμα οι γερμανικές εταιρείες κατέχουν μεγάλα μερίδια αγοράς σε όλο το φάσμα της αξιακής αλυσίδας και πλήθος βιομηχανικών εργατών στην πρώην Ανατολική Γερμανία χρωστούν τις δουλειές τους στη ζήτηση που έσπειραν οι επιδοτήσεις. Ταυτόχρονα, τα γερμανικά ερευνητικά ινστιτούτα πρωτοπορούν στην έρευνα σχετική με Φ/Β ενώ δεν είναι υπεβολή να πούμε ότι χάρη στην επιβάρυνση των γερμανικών τιμολογίων ηλεκτρισμού κατά λίγα Ευρώ το χρόνο απογειώθηκε η παγκόσμια βιομηχανία Φ/Β.
Βέβαια οι επιδοτήσεις οφείλουν να μειώνονται διαρκώς ώστε να απογαλακτιστεί η νεότευκτη αγορά και να μειωθεί η τιμή της πράσινης ενέργειας. Αυτή η μείωση πιέζει για ολοένα χαμηλότερο κόστος παραγωγής, οπότε οι κατασκευαστές μετατοπίζονται προς στην Κίνα και τη ΝΑ Ασία για να εκμεταλλευτούν το χαμηλό εργατικό κόστος και την υπάρχουσα υποδομή των βιομηχανιών ημιαγωγών και ηλεκτρονικών ειδών. Το επαπειλούμενο αποτέλεσμα είναι πάλι η αποψίλωση των αναπτυγμένων χωρών από παραγωγικές βιομηχανίες.
Αντιδρώντας, οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν φορολογικές ελαφρύνσεις και την ανεκμετάλλευτη τεράστια εσωτερική αγορά τους για να προσελκύσουν βιομηχανικές επενδύσεις από Κινέζους και Ευρωπαίους κατασκευαστές. Παράλληλα, χάρη στον πυρετό που δημιούργησαν οι ευρωπαϊκές επιδοτήσεις και στο πλεόνασμα Venture Capital στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας, είδαν τη Silicon Valley να απορροφά πολλές εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια για να αναπτύξει νέες τεχνολογίες Φ/Β σε βιομηχανική κλίμακα..
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον είναι απαραίτητο να ξεκαθαρίσει η Ελλάδα τι ρόλο μπορεί και θέλει να παίξει στην αγορά των ΑΠΕ και δη των Φ/Β: μπορεί να γίνει παραγωγός καινοτομίας χωρίς σχετική έρευνα υψηλού επιπέδου σε παν/μια και ερευνητικά κέντρα, χωρίς επιχειρηματική παράδοση σε νέες τεχνολογίες; Μπορεί να ανταγωνιστεί ως παραγωγός προϊόντων χαμηλού κόστους τους κολοσσούς της ΝΑ Ασίας; Μπορεί έστω να εξάγει την τεχνογνωσία που θα αποκτήσουν οι ντόπιες κατασκευαστικές και η ΔΕΗ από την εγκατάσταση Φ/Β μονάδων και την ενσωμάτωσή τους στο δίκτυο;
Δράσεις όπως η ενίσχυση του ΚΑΠΕ στα πρότυπα του Αμερικανικού Εθνικού Εργαστηρίου Ανανεώσιμης Ενέργειας, η δημιουργία εθνικού κέντρου αριστείας για την έρευνα στα Φ/Β, η κωδικοποίηση των προδιαγραφών κατασκευής και διασύνδεσης, η επιθετική προώθηση των Φ/Β στα μη διασυνδεδεμένα νησιά με την απαραίτητη τεχνική στήριξη από τη ΔΕΗ, η ορθολογικοποίηση της αγοράς ενέργειας, μπορούν να σηκώσουν την Ελλάδα ψηλότερα από το επιπεδο του καταναλωτή και εισαγωγέα εξοπλισμού και τεχνογνωσίας. Έτσι θα πιάσουν τόπο και οι επιδοτήσεις.
Εν τέλει, θα είναι κρίμα να μην μπορέσει η χώρα να εκμεταλλευτεί στο έπακρο έναν άφθονο ανανεώσιμο φυσικό πόρο με μοναδικά συγκριτικά πλεονεκτήματα καθώς επιτρέπει την παραγωγή ενέργειας κοντά στα κέντρα κατανάλωσης και παρέχει τη μέγιστη ισχύ την ώρα της αιχμής της ζήτησης.
* Τιμή Ιουλίου 2009
^ υπολογισμένο με τη μέθοδο Levelized Cost of Energy
[Μια πιο συνοπτική έκδοση του άρθρου δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή της Κυριακής, 14/3/2010]
Κοινωνική έκρηξη προ των πυλών; Η φράση του Μάο, που έχει γίνει πια κλισέ, «μεγάλη αναταραχή, ωραία κατάσταση» πρέπει να συμπληρωθεί με το ερώτημα: «ωραία κατάσταση, αλλά για ποιόν;».
Aπό τον «Mύθο», το περυσινό διαφημιστικό σλόγκαν του EOT, στο φετινό, στην «kalimera», η απόσταση είναι μεγάλη. Περίπου συγκρούονται δύο διαφορετικές Eλλάδες. H περισσότερο «ελληνική» με την περισσότερο «σύγχρονη». Στην πρώτη αναδεικνύεται ως μήνυμα (προϊόν) το εθνικό - ξεχωριστό, αντίθετα στη δεύτερη προβάλλεται (και) η δυνατότητα μιας κοινής γλώσσας (επικοινωνίας) έστω και μέσα από μία λέξη.
Aυτές οι δύο «Eλλάδες» διαδέχτηκαν πολλές φορές η μία την άλλη στην ιστορία του ελληνικού κράτους. H πρώτη, η πιο «εθνική», ήταν και είναι περισσότερο φοβική απέναντι στους ξένους (στις Προστάτιδες Δυνάμεις) - αλλά όχι πάντα χωρίς αιτία.
Πολλές φορές είχε αλλάξει και η οπτική των άλλων για την Eλλάδα ή είχε ενταχθεί στο πλαίσιο των πολιτικών συγκυριών. Kαι όπως άλλαζαν αυτές, άλλαζε και η σημασία του ελληνικού κράτους. Aπό «ανάχωμα πολιτισμού» σύντομα μεταβλήθηκε σε «ενοχλητικό κουτάβι που απειλεί τη σταθερότητα».
Tο ελληνικό κράτος γεννήθηκε με δύο σταθερές: Tην «εξ ιστορίας» ευρωπαϊκή του πορεία - ένταξη και ένα τεράστιο χρέος. Ωστόσο υπενθυμίζουμε ότι η ιδέα δημιουργίας ενός ελληνικού κράτους ζυμώθηκε «έξω», ως απότοκη συνέπεια μιας θαυμαστής άνθησης της κλασικής αρχαιότητας στη Δύση και κυρίως στην Eυρώπη. Στο εσωτερικό, αυτή η στενή σχέση του κλασικού «χθες» με το ελληνικό «σήμερα» ερμηνεύτηκε, χρησιμοποιήθηκε, από το νέο κράτος ως συμβόλαιο τιμής. H αρχαία Eλλάδα γέννησε την Eυρώπη, η οποία δεν μπορεί παρά να εγγυάται την ασφάλεια των απογόνων εκείνων που γέννησαν και την Eυρώπη.
Tο συμβόλαιο τιμής, η ιερότητά του είναι χαρακτηριστική από τον τρόπο -θα υπενθυμίσει η Αντα Διάλλα (επίκουρη καθηγήτρια Iστορίας και Ιστορίας της Tέχνης στην Aνωτάτη Σχολή Kαλών Tεχνών)- με τον οποίο έγινε η χρήση του Φιλελληνισμού στο πλαίσιο των ευρύτερων πολιτικών αλλαγών. Aπό την ελληνική μνήμη αποσιωπήθηκε πλήρως η σχετικά γρήγορη ανακοπή του φιλελληνικού ρεύματος. Που προήλθε από την απογοήτευση της σύγκρισης των αρχαίων Eλλήνων με τους επαναστατημένους. Aλλά και οι Ελληνες δύσκολα μπορούσαν να καταλάβουν τι ευθύνες έχουν που δεν περιδιάβαζαν σε ακαδημίες φορώντας χλαμύδες, αλλά στα πλινθόκτιστα στενά των μεσαιωνικών τουρκικών πόλεων. Kαι δύσκολα επίσης καταλάβαιναν τη ροπή των Φιλελλήνων σε μονομαχίες και κρασί. Ομως από την επίσημη μνήμη αυτά αποσιωπήθηκαν. Για πολύ καιρό -θα πει η Λίνα Λούβη (επίκουρη καθηγήτρια Iστορίας στο Πάντειο)- αμφισβήτηση της ευρωπαϊκής προοπτικής του νέου κράτους δεν υπήρξε. («Παρότι αν προσέξει κανείς τον λόγο του λεγόμενου ρωσικού κόμματος, θα διακρίνει έναν έντονο αντιδυτικισμό».)
Η συνέχεια εδώ.
Η οικονομική κρίση θέτει τον ελληνικό λαό ενώπιον καίριων διλημμάτων: Ή θα ζήσει την τελευταία πράξη του δράματος ή την αρχή μιας νέας εποχής. Ή η κυβέρνηση θα προωθήσει άμεσα τώρα τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής κοινωνίας, χωρίς τους αταβισμούς του παρελθόντος, ή θα επικαθίσει ο παγετώνας μιας παρατεταμένης και χαίνουσας μεταβατικής περιόδου.
αποκατάσταση της δημοσιονομικής σταθερότητας και η ισορροπία του ισοζυγίου εξωτερικών πληρωμών είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την οικονομική εξυγίανση της χώραςΗ αισιοδοξία για το μέλλον της χώρας περνά μόνο μέσα από αποφασιστικές επιλογές και δράσεις με πρωτοτυπία και φαντασία και κυρίως από πολιτικές αποφάσεις με βουλησιαρχία, που μας οδηγούν στο παραπέρα δίλημμα: Ή μένει η χώρα μετέωρη ή αλλάζει, ανατρέποντας τις παραδοσιακές οικονομικές της λειτουργίες και εισάγει στη θέση τους νέες μορφές οργάνωσης και σύγχρονους θεσμούς, κυρίως στον ασθενή χώρο της δημόσιας διοίκησης. Οσοι τυχόν επικαλούνται τις αυτονόητες αυτές πραγματικότητες οφείλουν, πρώτον, να τις νιώθουν και να μην τις υποδύονται για λόγους εντυπώσεων και, δεύτερον, να τις υλοποιούν πρακτικά και άμεσα.
Για την έξοδο από την κρίση έχω εδώ και καιρό καταλήξει σε δύο βασικά συμπεράσματα, για την ορθότητα των οποίων έχω απόλυτη πεποίθηση. Πρώτον, ότι η αποκατάσταση της δημοσιονομικής σταθερότητας και η ισορροπία του ισοζυγίου εξωτερικών πληρωμών είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την οικονομική εξυγίανση της χώρας. Οσοι πιστεύουν ότι μπορεί η χώρα ν’ αναπτυχθεί οικονομικά χωρίς να χτυπηθούν καίρια οι δύο αυτές ανισορροπίες, δεν είναι καλοί σύμβουλοι και δεν πρέπει ο λαός να τους εμπιστεύεται.
Το δεύτερο συμπέρασμά μου είναι ότι η οικονομική αναστήλωση της χώρας περνά μέσα απ’ τον κρατικό μηχανισμό. Δυστυχώς, με τη σημερινή διοικητική μηχανή είναι αδύνατη η εκτέλεση ενός μεσομακροχρόνιου προγράμματος οικονομικής ανάπτυξης, αλλά ακόμα και η εφαρμογή των στοιχειωδέστερων μέτρων για την αντιμετώπιση των σημερινών δυσχερειών είναι προβληματική.
Η χώρα θέλει αυτές τις έκτακτες στιγμές άλλα διοικητικά εργαλεία. Μέχρις ότου η κυβέρνηση ολοκληρώσει την προετοιμασία της για τη ριζική αναδιοργάνωση των δημοσίων υπηρεσιών και έπειτα από χρόνια αρχίσουν ν’ αποδίδουν, θα μπορούσε να προχωρήσει αμέσως τώρα σε ad hoc και γρήγορης απόδοσης επιλογές στη δράση της διοικητικής μηχανής. Η επιλογή αυτή των ad hoc παρεμβάσεων, που παρακάμπτουν την παγιωμένη, αδρανούσα, αναποτελεσματική και χωρίς αποδοτικότητα σημερινή ιεραρχική διοικητική πυραμίδα (εισηγητές, τμηματάρχες, διευθυντές, γενικοί διευθυντές), είναι μονόδρομος για την επαχθή μεταβατική περίοδο που διερχόμαστε. Πολύ περισσότερο που το ελληνικό πολιτικό σύστημα δεν λειτουργεί στον βαθμό που το συναντάς σε προηγμένες χώρες με τη λογική statesman, δηλαδή με το ν’ ασχολείται περισσότερο με τις κρατικές υποθέσεις και λιγότερο με τις πολιτικές διατυπώσεις. Η ενεργοποίηση με άλλους τρόπους της διοικητικής μηχανής πέρα από τα δυσκίνητα θέσφατα και τα καθιερωμένα είναι αναγκαστική επιλογή βασικής προτεραιότητας.
Υπάρχουν πολλές επιλογές στην κατεύθυνση αυτή, αρκεί να μην απορρίπτεται για λόγους αυταρέσκειας η θεσμική μνήμη. Η κυβέρνηση σήμερα καλείται να διαχειριστεί αμελλητί πολλά ασθενή πεδία της δημόσιας διοίκησης, που η ίαση και ενεργοποίησή τους αποτελούν βασική προϋπόθεση επιτυχίας για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του οικονομικού ζητήματος. Υποχρεούται να υλοποιήσει άμεσα μέτρα οικονομικά, κοινωνικά, αναπτυξιακά, αλλά και ειδικά και σύνθετα προγράμματα που συνάπτονται με τα μέτρα που εξήγγειλε και τους στόχους που έθεσε με τις πολιτικές της αποφάσεις. Χρόνο δεν έχει, ενώ οι κλασικές διοικητικές φόρμες καθώς και το ανθρώπινο δυναμικό, ακόμα και με τα ικανά στελέχη που περιλαμβάνει, με τον τρόπο που είναι διατεταγμένο, είναι ανεπαρκές. Πρέπει ν’ αναζητήσει παρακαμπτήριους διοικητικούς δρόμους, όπως κάναμε με τα ΚΕΠ, εφαρμογή «Καποδίστρια», Ολυμπιακούς Αγώνες κ.λπ. Να επιλέξει έξυπνες λύσεις που είτε εφαρμόστηκαν κατά το παρελθόν σε ανάλογες περιστάσεις είτε να τις εμπλουτίσει με νέες σκέψεις.
οι βραδείες μεταρρυθμίσεις σπανίως επιτυγχάνουν τον σκοπό τους, γιατί εν τω μεταξύ η χώρα συνηθίζει στην κατάσταση, η οποία προκάλεσε την πίεση για μεταρρύθμιση και γιατί η πίεση και ο ενθουσιασμός, που χωρίς αυτά τα στοιχεία καμιά μεταρρύθμιση δεν επιτυγχάνει, βαθμηδόν εξανεμίζονταιΘα πρότεινα να εξετάσει και να εφαρμόσει, με κάποια επικαιροποίηση, την ιδέα των Ομάδων Διοίκησης Εργου κατά υπουργεία και περιφέρειες, που με επιτυχία καθιερώσαμε από το 1997 με νόμο στη Βουλή. Ηταν μια πρωτοποριακή μορφή συλλογικής διοικητικής δράσης, που προκάλεσε και διεθνές ενδιαφέρον, προκειμένου να ξεπεράσουμε τις αγκυλώσεις και τα στερεότυπα της δημοσιοϋπαλληλικής δομής, ώστε να υλοποιηθούν γρήγορα και αποτελεσματικά τα τότε προγράμματα και έργα οργανωτικού και διοικητικού εκσυγχρονισμού και δράσεις ειδικών σύνθετων προγραμμάτων ή εκτάκτων αναγκών.
Οι ομάδες αυτές δεν έχουν σχέση με τις γνωστές ευρωβόρες διοικητικές επιτροπές, αλλά ο καινοτόμος χαρακτήρας τους συνίσταται στο γεγονός ότι συγκροτούνται σε μεικτές μορφές από τους άριστους της δημόσιας διοίκησης, από εξειδικευμένα στελέχη φορέων του ευρύτερου δημόσιου τομέα καθώς και από ιδιώτες εμπειρογνώμονες με ειδικές γνώσεις επιστημονικής κατάρτισης και πείρας, που μπορούν να συμβάλλουν στη διεξαγωγή συγκεκριμένων προγραμμάτων και έργων.
Ομάδες διοίκησης έργου θα μπορούσαν να αναπτυχθούν, ενδεικτικά, για την ολοκλήρωση του σχεδιασμού και την εφαρμογή της καινοτόμου ιδέας του «προϋπολογισμού προγραμμάτων», για τη συγκρότηση επιχειρησιακού προγράμματος για συνδεδεμένα έργα διοικητικού εκσυγχρονισμού, για την εφαρμογή του ΕΣΠΑ, για τη συντονισμένη παρακολούθηση, αξιολόγηση και βελτίωση των συστημάτων προμηθειών προϊόντων και υπηρεσιών των υπουργείων και γενικότερα των φορέων του δημοσίου τομέα.
Δεν ζούμε σε εποχή «ήρεμων νερών». Η οικονομία μας έχει σοβαρά και δυσεπίλυτα προβλήματα και το σημαντικότερο, κατά την άποψή μου, πρόβλημα είναι ότι δεν έχει θέσει ακόμη μετρήσιμους στόχους. Μια συνήθης και ανέμελη πολιτική διαχείριση θα έμοιαζε απελπιστικά «φρόνιμη» επιλογή τη στιγμή που οι περιστάσεις απαιτούν έξυπνες και ριζοσπαστικές πρωτοβουλίες.
Δεν συμφωνώ μ’ όλους εκείνους, οι οποίοι προτείνουν τον δρόμο των χαμηλών και σταδιακών μεταρρυθμίσεων. Κατά τη γνώμη μου οι βραδείες μεταρρυθμίσεις σπανίως επιτυγχάνουν τον σκοπό τους, γιατί εν τω μεταξύ η χώρα συνηθίζει στην κατάσταση, η οποία προκάλεσε την πίεση για μεταρρύθμιση και γιατί η πίεση και ο ενθουσιασμός, που χωρίς αυτά τα στοιχεία καμιά μεταρρύθμιση δεν επιτυγχάνει, βαθμηδόν εξανεμίζονται. Ο τραγικός ρεαλισμός της ιστορίας λειτουργεί ερήμην των βραδυπορούντων.
Αλέκος Παπαδόπουλος
———————————————————
Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 14/3/2010
Είναι πάντα ευχάριστο να βλέπει κανείς τους ομοεθνείς του να μαθαίνουν καινούριες λέξεις. Μετά τα spreads οι Έλληνες πρόσφατα ανακάλυψαν και τα Credit Default Swaps (CDS). Τα CDS (πολύ χοντρικά ασφάλεια σε ομόλογα), μπήκαν στο λεξιλόγιο μας μετά την καταγγελία του πρωθυπουργού στα διεθνή forums ότι χρησιμοποιήθηκαν από «κερδοσκόπους» για να προκαλέσουν την πτώχευση της χώρας. Αυτή η προσέγγιση των εξελίξεων θεωρείται προφανής από τα αριστερά μήντια στην Ελλάδα και έγινε αποδεκτή ακόμα και από έγκριτους δημοσιογράφους
Σε γενικές γραμμές, υπάρχουνε δύο εξηγήσεις για την εξέλιξη της κρίσης. Η προφανής για όσους βλέπουνε τα πράγματα απ’έξω είναι η ακόλουθη:
Μετά την αναθεωρηση του ελλείμματος προς τα πάνω, γίναμε η χώρα με το μεγαλύτερο έλλειμμα και την μικρότερη αξιοπιστία στην ΕΕ, μειώνοντας την δυνατότητα εξυπηρέτηση του χρέους. Η έλλειψη μέτρων για 6 μήνες έκανε τα πράγματα χειρότερα. Όσοι επενδυτές είχαν ελληνικά ομόλογα έτρεξαν να αγοράσουν ασφάλεια. Η ασφάλεια ακρίβυνε, ακολουθώντας τα spreads των ομολόγων. Κάποια hedge funds στοιχημάτισαν υπέρ της χρεωκοπίας ενώ κάποια άλλα κατά. Μετά τα μέτρα και κάποιες λεκτικές εγγυήσεις, η πιθανότητα χρεωκοπίας μειώθηκε. Κάποια hedge funds βγάλανε λεφτά, κάποια άλλα έχασαν.
Από την άλλη, η εγχώρια δημοφιλής εξήγηση είναι αυτή της συνομωσίας των «κερδοσκόπων», και στην πιο εξεζητημένη μορφή της πάει κάπως έτσι:
Όπως μας εξήγησε και ο Δελαστίκ του Έθνους, το χρέος της Ελλάδας συγκριτικά με άλλες χώρες δεν είναι ιδιαίτερα προβληματικό και άρα δεν είναι η αιτία του κακού. Αντίθετα, η αιτία είναι τα hedge funds που άρχισαν μαζικά και συνεννοημένα να αγοράζουν sovereign CDS για τα ελληνικά ομόλογα, ώστε τα spreads των πραγματικών ομολόγων να εκτοξευτούν δυσανάλογα, με αποτέλεσμα η ελληνική κυβέρνηση να μην έχει άλλη επιλογή από την χρεωκοπία. Παράλληλα, μεγάλες εφημερίδες όπως οι Financial Times που έχουνε κοινά συμφέροντα με τα hedge funds άρχισαν μια ορχηστρωμένη καμπάνια πανικού και παραπληροφόρησης. Ο γενναίος όμως ΓΑΠ έκανε μια απροσδόκητη κίνηση: πήρε μέτρα! Εκεί τα hedge funds πιάστηκαν εξ απήνης και χάσανε το παιχνίδι.
Το πρόβλημα με την δεύτερη θεωρία, όσο βολική και να είναι σε κάποιους, είναι ότι όλα τα υπάρχοντα δεδομένα είναι αντίθετα. Συγκεκριμένα:
- Οι καταξιωμένες εφημερίδες τύπου FT και WSJ το μοναδικό κίνητρο που έχουν είναι η αξιοπιστία τους και όχι τα όποια «κερδοσκοπικά παιχνίδια». Παρεμπιπτόντως, η ιστορία με τις υποτίθεται ψεύτικες φήμες που κυκλοφόρησε ο FT τον Ιανουάριο περί απόρριψης δανείου από την Κίνα αποδείχτηκε πέρα για πέρα αληθινή από το εγχώριο ΒΗΜΑ
- Αντίθετα με τα Δελαστικονομικά, οι επενδυτές που θέλουν να αξιολογήσουν την δυνατότητα εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους, αφενός το μετράνε όχι με απόλυτα νούμερα αλλά σαν ποσοστό επί του ΑΕΠ και αφετέρου (έκπληξη!) ΔΕΝ συνυπολογίζουν το ιδιωτικό χρέος (για το οποίο το κράτος δεν είναι υπεύθυνο). Όταν μετρήσουμε μόνο το δημόσιο χρέος, η Ελλάδα είναι πρωταθλήτρια στην ΕΕ (1).
- Η αγορά των CDS είναι πολύ μικρή για να επηρεάσει τα spreads των πραγματικών ομολόγων (περίπου $9 vs $400 billions). Στην πραγματικότητα, συμβαίνει μάλλον το αντίθετο, τα yields των πραγματικών ομολόγων καθορίζουν το κόστος ασφάλειας
- Ο πολύ αυστηρός γερμανικός financial regulator (ΒaFin) έψαξε αλλά ΔΕΝ βρήκε κανένα στοιχείο που να δείχνει οποιαδήποτε «κερδοσκοπία»:
- Ήτανε πάντα στο χέρι της ελληνικής κυβέρνησης να τελειώσει τον πανικό με το να πάρει έγκαιρα μέτρα, όπως η Ιρλανδία. Το πρόβλημα μεγάλωσε όχι από τα hedge funds, αλλά από την καθυστέρηση της κυβέρνησης.
Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο λοιπόν που να δείχνει ότι η αγορά των CDS χρησιμοποιήθηκε για «κερδοσκοπία» εναντίον της Ελλάδος. Αντίθετα, αυτή η αγορά προσφέρει τα εργαλεία και την ρευστότητα που είναι αναγκαία για την διαχείριση ρίσκου των επενδυτών. Εάν δεν υπήρχαν τα CDS, οι επενδυτές των ομολόγων θα ζητούσανε μεγαλύτερο spread σαν αποζημίωση για την έλλειψη ρευστότητας και την συνεπακόλουθη αύξηση επενδυτικού ρίσκου.
Είναι πάντα ευχάριστο να μαθαίνουμε καινούριες λέξεις. Μετά τα spreads, πρόσφατα ανακάλυψαμε και τα Credit Default Swaps (CDS). Τα CDS (πολύ χοντρικά ασφάλεια σε ομόλογα), μπήκαν στο λεξιλόγιο μας μετά την καταγγελία του πρωθυπουργού στα διεθνή forums ότι χρησιμοποιήθηκαν από «κερδοσκόπους» για να προκαλέσουν την πτώχευση της χώρας. Αυτή η προσέγγιση των εξελίξεων θεωρείται προφανής από τα αριστερά μήντια στην Ελλάδα και έγινε αποδεκτή ακόμα και από έγκριτους δημοσιογράφους
Σε γενικές γραμμές λοιπόν, υπάρχουνε δύο εξηγήσεις για την εξέλιξη της κρίσης. Η προφανής για όσους βλέπουνε τα πράγματα απ’έξω είναι η ακόλουθη:
Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο λοιπόν που να δείχνει ότι η αγορά των CDS χρησιμοποιήθηκε για «κερδοσκοπία» εναντίον της Ελλάδος. Αντίθετα, αυτή η αγορά προσφέρει τα εργαλεία και την ρευστότητα που είναι αναγκαία για την διαχείριση ρίσκου των επενδυτών. Εάν δεν υπήρχαν τα CDS, οι επενδυτές των ομολόγων θα ζητούσανε μεγαλύτερο spread σαν αποζημίωση για την έλλειψη ρευστότητας και την συνεπακόλουθη αύξηση επενδυτικού ρίσκουΜετά την αναθεωρηση του ελλείμματος προς τα πάνω, γίναμε η χώρα με το μεγαλύτερο έλλειμμα και την μικρότερη αξιοπιστία στην ΕΕ, μειώνοντας την δυνατότητα εξυπηρέτηση του χρέους. Η έλλειψη μέτρων για αρκετούς μήνες έκανε τα πράγματα χειρότερα. Όσοι επενδυτές είχαν ελληνικά ομόλογα έτρεξαν να αγοράσουν ασφάλεια. Η ασφάλεια ακρίβυνε, ακολουθώντας τα spreads των ομολόγων. Κάποια hedge funds στοιχημάτισαν υπέρ της χρεωκοπίας ενώ κάποια άλλα κατά. Μετά τα μέτρα και κάποιες λεκτικές εγγυήσεις, η πιθανότητα χρεωκοπίας μειώθηκε. Κάποια hedge funds βγάλανε λεφτά, κάποια άλλα έχασαν.
Από την άλλη, η εγχώρια δημοφιλής εξήγηση είναι αυτή της συνομωσίας των «κερδοσκόπων», και στην πιο εξεζητημένη μορφή της πάει κάπως έτσι:
Όπως μας εξήγησε και ο Δελαστίκ του Έθνους, το χρέος της Ελλάδας συγκριτικά με άλλες χώρες δεν είναι ιδιαίτερα προβληματικό και δεν είναι η αιτία του κακού.
Αντίθετα, η αιτία είναι τα hedge funds που άρχισαν μαζικά και συνεννοημένα να αγοράζουν sovereign CDS για τα ελληνικά ομόλογα, ώστε τα spreads των πραγματικών ομολόγων να εκτοξευτούν δυσανάλογα, με αποτέλεσμα η ελληνική κυβέρνηση να μην έχει άλλη επιλογή από την χρεωκοπία. Παράλληλα, μεγάλες εφημερίδες όπως οι Financial Times που έχουνε κοινά συμφέροντα με τα hedge funds άρχισαν μια ορχηστρωμένη καμπάνια πανικού και παραπληροφόρησης. Ο γενναίος όμως ΓΑΠ έκανε μια απροσδόκητη κίνηση: πήρε μέτρα! Εκεί τα hedge funds πιάστηκαν εξ απήνης και χάσανε το παιχνίδι.
Το πρόβλημα με την δεύτερη θεωρία, όσο βολική και να είναι σε κάποιους, είναι ότι όλα τα υπάρχοντα δεδομένα είναι αντίθετα. Συγκεκριμένα:
- Οι καταξιωμένες εφημερίδες τύπου FT και WSJ το μοναδικό κίνητρο που έχουν είναι η αξιοπιστία τους και όχι τα όποια «κερδοσκοπικά παιχνίδια». (Παρεμπιπτόντως, η ιστορία με τις υποτίθεται ψεύτικες φήμες που κυκλοφόρησε ο FT τον Ιανουάριο περί απόρριψης δανείου από την Κίνα αποδείχτηκε πέρα για πέρα αληθινή από το εγχώριο ΒΗΜΑ)
- Αντίθετα με τα Δελαστικονομικά, οι επενδυτές που θέλουν να αξιολογήσουν την δυνατότητα εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους, αφενός το μετράνε όχι με απόλυτα νούμερα αλλά σαν ποσοστό επί του ΑΕΠ και αφετέρου (έκπληξη!) ΔΕΝ συνυπολογίζουν το ιδιωτικό χρέος (για το οποίο το κράτος δεν είναι υπεύθυνο). Όταν μετρήσουμε μόνο το δημόσιο χρέος, η Ελλάδα είναι πρωταθλήτρια στην ΕΕ .
- Η αγορά των CDS είναι πολύ μικρή για να επηρεάσει τα spreads των πραγματικών ομολόγων (περίπου $9 vs $400 billions). Στην πραγματικότητα, συμβαίνει μάλλον το αντίθετο, τα yields των πραγματικών ομολόγων καθορίζουν το κόστος ασφάλειας
- Ο πολύ αυστηρός γερμανικός financial regulator (ΒaFin) έψαξε αλλά ΔΕΝ βρήκε κανένα στοιχείο που να δείχνει οποιαδήποτε «κερδοσκοπία»:
« BaFin has, contrary to reports, not found that derivatives, otherwise known as “Credit Default Swaps,” were used to speculate against Greek government bonds.»
- Ήτανε πάντα στο χέρι της ελληνικής κυβέρνησης να τελειώσει τον πανικό με το να πάρει έγκαιρα μέτρα, όπως η Ιρλανδία. Το πρόβλημα μεγάλωσε όχι από τα hedge funds, αλλά από την καθυστέρηση της κυβέρνησης
Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο λοιπόν που να δείχνει ότι η αγορά των CDS χρησιμοποιήθηκε για «κερδοσκοπία» εναντίον της Ελλάδος. Αντίθετα, αυτή η αγορά προσφέρει τα εργαλεία και την ρευστότητα που είναι αναγκαία για την διαχείριση ρίσκου των επενδυτών. Εάν δεν υπήρχαν τα CDS, οι επενδυτές των ομολόγων θα ζητούσανε μεγαλύτερο spread σαν αποζημίωση για την έλλειψη ρευστότητας και την συνεπακόλουθη αύξηση επενδυτικού ρίσκου.
Στέφανος Αναστασιάδης
—————————————————–
Σημειώσεις:
Συνεχίζω την παρουσίαση της νομολογίας του Ιδεοδικείου με πέντε ακόμη αποφάσεις:
Τον Απρίλιο 1999 το Ιδεοδικείο έκρινε για μία ακόμη φορά στην υπόθεση Witzsch κατά Γερμανίας ότι απειλείται η δημοκρατία από την αμφισβήτηση των ναζιστικών θαλάμων αερίων και εφήρμοσε το άρ. 17 ΕΣΔΑ. Η συγκεκριμένη περίπτωση έχει μάλιστα την ιδιαιτερότητα ότι ο αιτών είχε καταδικασθή για προσβολή μνήμης τεθνεώτος, μια και ακόμη δεν είχε εισαχθή η σχετική μισαλλόδοξη γερμανική νομοθεσία. Η προσβολή μνήμης τεθνεώτος είναι ένα ιδιόρρυθμο έγκλημα, χωρίς εμφανές έννομο αγαθό και κατά την γνώμη μου στα όρια της θεμιτής εγκληματοποίησης, μάλλον εκείθεν. Λίγο δύσκολο όμως να εφαρμοστή και σε κάποιον νεκρό εδώ και δύο γενιές.
Η υπόθεση Schimanek κατά Αυστρίας (Φεβ 2000) αφορούσε καταδίκη σε οκταετή κάθειρξη ενός ηγετικούς μέλους των Αυστριακών εθνικοσοσιαλιστών. Στον αιτούντα δεν αποδίδονταν ούτε βίαιες πράξεις ούτε τίποτε παρόμοιο. Αρκούσε για την καταδίκη του ότι ήταν ηγετικό μέλος οργάνωσης που εμπνεόταν από τα εθνικοσοσιαλιστικά ιδεώδη. Η αλήθεια είναι ότι στον συγκεκριμένο αιτούντα αποδόθηκαν και ενέργειες όπως κατάρτιση ένοπλης ομάδας ή δραστηριότητες υπέρ της ενσωμάτωσης της Αυστρίας στην Γερμανία, αλλά το θέμα παραμένει: κάποιος καταδικάστηκε σε βαρύτατη ποινή καθείρξεως σε καιρό ειρήνης για μη βίαιες πράξεις που συνδέονταν με τις πολιτικές του απόψεις. Ή, με τα λόγια του Ιδεοδικείου: National Socialism is a totalitarian doctrine incompatible with democracy and human rights and its adherents undoubtedly pursue aims of the kind referred to in Article 17 of the Convention”. Όσοι συνεπώς τολμάνε να είναι εθνικοσοσιαλιστές, επειδή εχθρεύονται αναμφίβολα την ΕΣΔΑ, δεν απολαύουν και της προστασίας της ΕΣΔΑ. Απαγορεύονται κατ’ όνομα μεν οι εθνικοσοσιαλιστικές πράξεις (;), κατ’ ουσίαν όμως το είναι εθνικοσοσιαλιστήν.

Το επόμενο βήμα στην νομολογία του Ιδεοδικείου;
Η απόφαση Garaudy κατά Γαλλίας (Ιουλ 2003) αποτελεί μια ακόμη κατάπτυστη απόφαση του Ιδεοδικείου. Πρόκειται για απόφαση που επιδοκιμάζει την καταδίκη σε τριετή φυλάκιση με αναστολή και συνολική χρηματική ποινή και δικαστικά έξοδα της τάξης των 400.000 γαλλικών φράγκων ενός σχεδόν 90χρονου τότε Γάλλου συγγραφέα και πρώην πολιτικού, επειδή διέπραξε τα εξής κατά φαντασίαν μεν, κατά το ισχύον γαλλικό δίκαιο δε υπαρκτά εγκλήματα του λεγόμενου νόμου Γκεϊσσό: α. Άρνηση εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας. Το ψευδέγκλημα αυτό τελέστηκε με αναφορά και σε άλλες περιπτώσεις μαζικών εγκλημάτων εν πολέμω, όπως η Δρέσδη και η Χιροσίμα, με τον ισχυρισμό ότι οι Γερμανοί με τον όρο «τελική λύση» εννοούσαν την εξορία των Εβραίων στην Μαδαγασκάρη ή στην Ανατολική Ευρώπη, με την χρήση των όρων «θάλαμοι αερίων» και «γενοκτονία» εντός εισαγωγικών, με την χρήση του όρου «βιομηχανία της Σοά», με τον ισχυρισμό ότι τα Δικαστήρια της Νυρεμβέργης ήταν δικαστήρια των νικητών και, φυσικά, με την αμφισβήτηση του αριθμού των 6 εκατομμυρίων νεκρών και της απόδοσης των θανάτων τους στα βάσανα της μεταφοράς, της καταναγκαστικής εργασίας και σε επιδημικές ασθένειες. β. Διέγερση σε φυλετικό μίσος. Η κατηγορία αυτή θεμελιώθηκε σε αναφορές στο εβραϊκό λόμπι, σε σύγχυση μεταξύ κράτους του Ισραήλ, Εβραίων και Σιωνιστών και σε παρόμοιες αφέλειες. Το Ιδεοδικείο θεώρησε απαράδεκτη την αίτηση, επαναλαμβάνοντας την σχετική νομολογία του: η δικαιολόγηση της εθνικοσοσιαλιστικής πολιτικής δεν επιτρέπεται να απολαμβάνη την προστασία του άρ. 10 ΕΣΔΑ περί ελευθερίας της έκφρασης και η άρνηση ή η αναθεώρηση κάποιων σαφώς διαπιστωμένων ιστορικών γεγονότων, όπως το Ολοκαύτωμα, δεν περιλαμβάνεται στο πεδίο προστασίας του άρ. 10, δυνάμει του άρ. 17 ΕΣΔΑ. Το Ιδεοδικείο ξέχασε όλα τα συνήθη καλούδια που συνήθως επιστρατεύει χάριν της ελευθερίας του λόγου: τι προστασία και των ιδεών που προσβάλλουν ή αποτροπιάζουν, τι διάκριση γεγονοτικών και αξιολογικών κρίσεων, τι θέμα δημοσίου ενδιαφέροντος που δικαιολογεί ζωηρή και έντονη δημόσια διαβούλευση, τι πιεστική κοινωνική ανάγκη, τι προστασία του Τύπου, τι δυσαναλογία της επιβληθείσης ποινής, τι ποινή φυλάκισης για έγκλημα λόγου. Όχι, τέτοιες λεπτολογίες είναι για τους καθωσπρέπει πολίτες, όχι για τα μιάσματα.
Κι άλλος επικίνδυνος εγκληματίας.
Αν κάποιος Άγγλος χωριάτης βάλη στο παράθυρο μέσα στο σπίτι του μια αφίσα με τους φλεγόμενους δίδυμους πύργους και την φράση «Έξω το Ισλάμ από την Βρετανία – Προστατέψτε τους Βρετανούς» και από κάτω μια ημισέληνο μέσα σε απαγορευτική πινακίδα, διαπράττει κάποιο έγκλημα; Όχι στην Ελλάδα (θέλω να πιστεύω), αν μη τι άλλο δεν παρακινεί σε βία ή άλλη εγκληματική πράξη ούτε πόρρωθεν. Ναι όμως στην Βρετανία, όπου απαγορεύεται η εχθρική επίδειξη κάθε σήματος, εμβλήματος ή παρόμοιου πράγματος που είναι προσβλητικό εντός της οπτικής ή ακουστικής ακτίνας προσώπου που ενδέχεται να ενοχληθή, να τρομάξή ή να φοβηθή (δεν κάνω πλάκα, έτσι γράφει ο νόμος, μα την αλήθεια!). Στην απόφαση Norwood κατά Ηνωμένου Βασιλείου (Νοε 2004) το Ιδεοδικείο έκρινε τα γνωστά, δηλαδή ότι η αίτηση είναι απαράδεκτη, διότι δικαιώματα δεν έχουν όλοι οι πολίτες, έχουν μόνο όσοι προάγουν την ανεκτικότητα, την κοινωνική ειρήνη, αντιτίθενται στις διακρίσεις, βγάζουν τον σκύλο τους βόλτα και πλένουν τα δόντια τους πριν κοιμηθούν.
Μόλις εγκλημάτησα.
Ο Χρήστος Δουλκερίδης (δεξιά στη φωτό) είναι παιδί Ελλήνων μεταναστών, δραστήριος πολιτικός του οικολογικού κινήματος, υπουργός Οικισμού για τις Βρυξέλλες. Εκεί τον συνάντησα και άκουσα την ιστορία του, τις απόψεις του για το σημερινό Βέλγιο και τη σημερινή Ελλάδα
Ούτε οι New York Times, ούτε το Πούλιτζερ, ούτε ο New Yorker, ούτε να βάλω πελάτη μου στον Economist, ούτε να γράψει κριτική για έκθεση που κάνω την επικοινωνία ο Jerry Saltz δηλώνοντας ότι την κατάλαβε χάρις στις δικές μου επικοινωνιακές ικανότητες… Το πραγματικό μου όνειρο είναι να γράψω έστω κι ένα άρθρο γιαυτο το περιοδικό, άρθρα του οποίου κυκλοφόρησαν και σε βιβλίο, το οποίο καταβροχθίζω από χθες που έφτασε στα χέρια μου. Ο γαστρονομικός εστετισμός, η εκφραστική κομψότητα, το εύρος της θεματολογίας και η βαθειά γνώση του αντικειμένου, στο απόγειό τους.
To be continued.
Ο νομπελίστας οικονομολόγος Μίλτον Φρήντμαν συνήθιζε να λέει πως «δεν υπάρχει τσάμπα γεύμα». Για κάθε παροχή κι εύνοια έρχεται αργά η γρήγορα ο λογαριασμός. Ο για δεκαετίες ανοιχτοχέρης και «κοινωνικά ευαίσθητος» ελληνικός κρατισμός, το μοίρασμα ευημερίας δηλ. από δανεικά χρήματα κι από ανύπαρκτο πλούτο, ήταν αναπόφευκτο πως κάποια στιγμή θα χτυπούσε κόκκινο. Ο καθένας όμως πίστευε πως η άσχημη αυτή ώρα θα έφτανε την στιγμή που κάποιος άλλος θα είχε στα χέρια του τις τύχες του τόπου.
Τώρα που η πραγματικότητα ξεδιπλώθηκε σε όλη την αποκρουστική της γύμνια όλοι τρέχουν να καλυφθούν. Ζητώντας ευθύνες από τους πολιτικούς, κατά κύριο λόγο. Που δεν λειτουργούσαν όμως στο παράλογο αυτό όργιο σπατάλης και παροχών παρά σαν εντολοδόχοι, κατά κύριο λόγο, των λαίμαργων καταναλωτικών τάσεων της κοινωνίαςΤώρα πλέον που ήρθε η ώρα να πληρωθούν τα δανεικά για τα αδιέξοδα που αντιμετωπίζουμε μας φταίνε οι πάντες. Οι ξένοι, οι κερδοσκόποι, οι – συνήθως ύποπτοι – νεοφιλελεύθεροι, η παγκοσμιοποίηση και οι Γερμανοί. Περιέργως, δεν έχει ακουσθεί τίποτε – ακόμη – για τους εβραίους. Οι μόνοι που λείπουν από το σχετικό κάδρο είμαστε εμείς οι ίδιοι. Οι πολίτες αυτής της χώρας που συνειδητά και επίμονα για δεκαετίες επιβραβεύαμε όσους έδιναν και σκορπούσαν ενώ καταδικάζαμε κι αποδιώχναμε όσους καλούσαν σε σύνεση, νοικοκύρεμα κι αυτοσυγκράτηση.
Τώρα που η πραγματικότητα ξεδιπλώθηκε σε όλη την αποκρουστική της γύμνια όλοι τρέχουν να καλυφθούν. Ζητώντας ευθύνες από τους πολιτικούς, κατά κύριο λόγο. Που δεν λειτουργούσαν όμως στο παράλογο αυτό όργιο σπατάλης και παροχών παρά σαν εντολοδόχοι, κατά κύριο λόγο, των λαίμαργων καταναλωτικών τάσεων της κοινωνίας. Ακόμα και σήμερα, που η κρίση έχει ενσκήψει σαν σαρκοβόρο θηρίο επάνω μας, η πλειοψηφία της κοινωνίας δεν εξανίσταται τόσο πολύ απέναντι στο γεγονός. Αντιδρά περισσότερο στις μεθόδους αντιμετώπισής του. Η αντικυβερνητική έκρηξη Παπουτσή στη Βουλή σαν έκφραση του παραδοσιακού, βαθέως και κρατικοδίαιτου Πασόκ είναι χαρακτηριστική.
Η ιδεολογία των παροχών και του βολέματος στον δημόσιο τομέα αισθάνεται προδομένη. Εκφράζοντας στην ουσία το σύνολο της Αριστεράς. Να μην ξεχνάμε πως προεκλογικά ο ΣΥΡΙΖΑ είχε προτείνει καταπολέμηση της ανεργίας μέσω διορισμού του συνόλου των ανέργων στο δημόσιο!! Δεν υπάρχει όμως ουσιαστικά αριστερή απάντηση στην κρίση. Είναι μια ιδεολογική θεώρηση δίχως διέξοδο. Που δηλώνει αδυναμία χάραξης εναλλακτικών δρόμων για το μέλλον.
Που βρίσκεται λοιπόν η ελπίδα; Μοναχά στην δραστική περικοπή των δαπανών του δημοσίου. Που την συνιστούν και οι διεθνείς οργανισμοί, οι μεγάλοι εκτιμητικοί οίκοι, η Ευρωπαική Ενωση, η Ευρωπαική Κεντρική Τράπεζα. Κι όχι βέβαια στους φόρους. Που ρίχνουν την οικοινομία σε μια βαθύτερη δίνη αποτελμάτωσης και ύφεσης. Οι ιδεολογικές όμως καταβολές της κυβέρνησης την οδηγούν σε επιλογές περισσότερο φορολογικές παρά σε ουσιαστικότερες μειώσεις δαπανών. Η απομάκρυνσή της λοιπόν από τις ιδεολογικές της καταβολές, για την οποία διαμαρτύρονται ηγετικά της στελέχη, την φέρνει κοντύτερα στην λύση των προβλημάτων. Δεν συνεχίζει να τα μεγαλώνει.
Που βρίσκεται λοιπόν η ελπίδα; Μοναχά στην δραστική περικοπή των δαπανών του δημοσίου. Που την συνιστούν και οι διεθνείς οργανισμοί, οι μεγάλοι εκτιμητικοί οίκοι, η Ευρωπαική Ενωση, η Ευρωπαική Κεντρική Τράπεζα. Κι όχι βέβαια στους φόρουςΣήμερα πλέον η πραγματική αντιμετώπιση των προβλημάτων μας δεν εξαρτάται μόνο από εμάς. Είμαστε από καιρό υποχρεωμένοι να δανειζόμαστε για να εκπληρώσουμε τρέχουσες υποχρεώσεις. Δεν μπορούμε να πληρώσουμε μισθούς και συντάξεις, ούτε και να εξυπηρετήσουμε τα δάνεια που έχουμε πάρει, δίχως εξωτερικό δανεισμό. Αλλά με την αποκάλυψη των αδυναμιών μας και με τα ψεύτικα στοιχεία που δίναμε με διστακτικότητα πλέον μας δανείζουν. Κι όσοι το κάνουν απαιτούν υψηλά επιτόκια που επιβαρύνουν περισσότερο την οικονομία.
Το ερώτημα είναι τι θα γίνει αν στο προσεχές μέλλον δεν μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε τον απαραίτητο δανεισμό. Για να συνεχίσουμε να μεταφέρουμε ορισμένες υποχρεώσεις στο μέλλον. Και η πίεση γα τέτοιες κινήσεις μέσα στο 2010 είναι μεγάλη. Η Ευρώπη τότε δεν θα αρκεί να προσφέρει φραστική υποστήριξη. Θα πρέπει να διαθέσει ρευστότητα. Να βάλει δηλ. το πορτοφόλι εκεί που είναι σήμερα το στόμα της. Οι ευρωπαικές τράπεζες κινδυνεύουν σήμερα από μιά ελληνική πτώχευση. Επειγόντως όμως διορθώνουν τις θέσεις τους. Όταν κλείσουν τις σχετικές «τρύπες», τα πράγματα θα γίνουν επικίνδυνα για την χώρα μας. Ιδίως τώρα που και το πολιτικό κλίμα διαμορφώνεται αρνητικά για μας στην Ευρώπη.
Μοναδική ελπίδα είναι να συνειδητοποιήσουμε βαθιά όλοι το μέγεθος της κρίσης. Και να στηρίξουμε μέτρα, όχι ταμειακά, αλλά διαρθρωτικά (απελευθέρωση επαγγελμάτων, κατάργηση κρατικών φορέων και ρυθμίσεων, ευελιξία στην αγορά εργασίας, απλή και σταθερή φορολογία) που θα μας κάνουν ελκυστικούς στην εισροή ξένων επενδύσεων.
Ανδρέας Ανδριανόπουλος
Τα μέτρα που πήρε η ελληνική κυβέρνηση είναι πρωτοφανή. Επιπλέον, ποτέ τόσο σκληρά μέτρα δεν συνάντησαν τόσο μεγάλη ανοχή, αν όχι αποδοχή από το μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων. Κρίμα, γιατί όλα αυτά θα πάνε χαμένα.
Tο περιοδικό Discover δημοσίευσε πρόσφατα την είδηση ότι η Πολιτεία της Ουάσινγκτον σκέφτεται να επανεγκαταστήσει κάστορες σε περιοχές που παρουσιάζουν λειψυδρία. Αντί να κατασκευάσουν τεχνητά φράγματα με κόστος δισεκατομμυρίων δολλαρίων θέλουν να βασιστούν στη φτηνή εργασία των καστόρων, των οποίων τα φράγματα αφήνουν το νερό να περνάει σιγά-σιγά, ώστε το κόστος του έργου να πέσει σε λιγότερο από 1 εκατομμύριο δολλάρια. Μετά την εκχώρηση θέσεων εργασίας σε χαμηλά αμοιβόμενους εργάτες στις αναπτυσσόμενες χώρες και σε μετανάστες, οι αδίστακτοι καπιταλιστές αποφάσισαν να εκμεταλευτούν και την εργασία των συμπαθέστατων τρωκτικών για να εξαναγκάσουν την εργατική τάξη σε νέες υποχωρήσεις προκειμένου να μπορέσει να ανταγωνιστεί τη ζωϊκή εργασία.
Το πρόσωπο της εκμετάλευσης: Εργάτης-κάστορας και στο φράγμα μάστορας!
Όσοι από εσάς βρίσκετε εξωφρενικό το παραπάνω απόσπασμα αναρωτηθείτε αν θα φαινόταν το ίδιο εξωφρενικό αν στη θέση της λέξης “κάστορας” βάζαμε τις λέξεις “Ινδονήσιος εργάτης” . Και αν όχι γιατί όχι? Κάποιοι ίσως σπεύσουν να διαπιστώσουν ότι ζώα και άνθρωποι διαφέρουν. Είναι όμως οι δυο περιπτώσεις διαφορετικές? Είτε το φράγμα κατασκευαστεί από κάστορες είτε από Ινδονήσιους οι επιπτώσεις στους Αμερικανούς εργάτες είναι ίδιες: στερούνται τις συγκεκριμένες θέσεις εργασίας. Και στις δυο περιπτώσεις το κίνητρο είναι η μείωση του κόστους. Και στις δύο περιπτώσεις η μείωση επιτυγχάνεται επειδή οι κατασκευαστές είναι διατεθειμένοι να πληρωθούν λιγότερο από τους Αμερικανούς εργάτες. Και στις δύο περιπτώσεις οι κατασκευαστές του φράγματος, εφ’ όσον δρουν εθελοντικά, βγαίνουν κερδισμένοι. Οι μεν κάστορες διότι δεν ενοχλούνται από το θόρυβο του τρεχούμενου νερού, οι δε Ινδονήσιοι διότι αμοίβονται καλύτερα από ότι θα αμοίβονταν στην πατρίδα τους για αντίστοιχη εργασία. Και όμως, ενώ ελάχιστη ενόχληση προκαλεί η εκχώρηση των συγκεκριμένων θέσεων εργασίας σε κάστορες, η εκχώρηση των ίδιων θέσεων σε φτηνότερους εργάτες του εξωτερικού (outsourcing) θα προκαλούσε τεράστιες αντιδράσεις. Γιατί άραγε?
Κάποιοι συμπεριφορικοί οικονομολόγοι ίσως τις αποδώσουν στην αίσθηση περί δικαίου. Οι Αμερικανοί εργάτες έχουν μια άποψη για το ποιά είναι η πρέπουσα αμοιβή για τη συγκεκριμένη εργασία και για αυτό αντιδρούν όταν οι εργοδότες πληρώνουν συνανθρώπους τους λιγότερο. Στο πρόσωπο του Ινδονήσιου βλέπουν τον εαυτό τους, στο πρόσωπο του κάστορα όχι. Ακόμαι και αν οι Ινδονήσιοι οφελούνται, δεν οφελούνται όσο οι Αμερικανοί εργάτες θεωρούν ότι θα έπρεπε, άρα γίνονται αντικείμενο εκμετάλευσης. Τα κίνητρα της αντίδρασης είναι αγνά!
Πέρα από τα ερωτήματα που η άποψη αυτή εγείρει, π.χ. ποιός και πώς αποφασίζει τι συνιστά “δίκαιη” αμοιβή, προσωπικά δεν πείθομαι για την αγνότητα των αισθημάτων. Αν για την κατασκευή του φράγματος προσλάμβαναν Ινδονήσιους και τους πλήρωναν περισσότερο από τους Αμερικανούς θα σταματούσαν οι αντιδράσεις? Μάλλον θα λάμβαναν την ακριβώς αντίθετη μορφή, εγείροντας το ερώτημα για ποιό λόγο προσελήφθησαν οι συγκεκριμένοι μετανάστες με υψηλότερο κόστος και όχι Αμερικάνοι. Στην πρώτη περίπτωση το κριτήριο του κέρδους που οδήγησε στην πρόσληψη των Ινδονησίων θα δαιμονοποιούταν ως ανήθικο, αλλά στη δεύτερη θα χρησιμοποιούταν για να υποστηρίξει την πρόσληψη των Αμερικανών. Ο Ινδονήσιος στο πρόσωπο του οποίου ο Αμερικανός πριν έβλεπε δήθεν τον εαυτό του θα μετατρεπόταν σε “ξένος”! Μήπως κάτι άλλο συμβαίνει? Η δική μου εξήγηση είναι ότι η αντίδραση είναι μια τυπική ορθολογική πράξη ενός καρτέλ που τιμωρεί εκείνον που προσπαθεί να το σπάσει. Μπορεί να είναι περιβεβλημένη με ένα μανδύα ηθικής για να είναι πιο ελκυστική, αλλά παρά τις αναφορές σε “δικαιοσύνη” και “εκμετάλευση” τα κίνητρά της είναι ιδιοτελή. Έχει σκοπό να εμποδίσει ξένους εργάτες να παρακάμψουν το καρτέλ, κατά τον ίδιο τρόπο που το καρτέλ των Ντε Μπεερς προσπάθησε να εμποδίσει όσες χώρες θέλησαν να το παρακάμψουν πουλώντας διαμάντια απευθείας. Υπό αυτό το πρίσμα η διαφορετική αντίδραση εξηγείται πολύ απλά. Οι Ινδονήσιοι μπορούν να μάθουν και να συμμορφωθούν, οι κάστορες πάλι όχι.

Ξέρω τι θα πείτε. Ότι αυτή η κατάσταση έχει καταντήσει αηδία. Ότι μυαλό δεν πρόκειται να βάλει. Κι ότι περισσότερες ελπίδες να γίνουμε κατανοητοί υπάρχουν αν τα πούμε σε ένα ντουβάρι, παρά στον εθνικό μας τηλεπλασιέ που τον εκλέξαμε και βουλευτή.Η παράδοση της αρχαίας Ελλάδος την οποία πολλοί συνάδελφοι του ΠΑΣΟΚ κακώς επικαλέστηκαν, μας λέει να μην ψηφίσουμε αυτόν τον νόμο.
Την γαρ χώραν οι αυτοί αεί οικούντες διαδοχή των επιγιγνομένων. Τώρα με τους μετανάστες που μας φέρνει καπέλο το ΠΑΣΟΚ με το χθεσινό νομοσχέδιο κύριε Σκανδαλίδη, αυτό το επιχείρημα δεν μπορούμε πια να το ισχυριστούμε.
Πρώτα έκαναν τον ελληνικό λαό αμόρφωτο, κατήργησαν την καθαρεύουσα, κατήργησαν τους τόνους και τα πνεύματα, έβγαλαν τα αρχαία ελληνικά απ’ τα σχολεία, κατήργησαν τους επιθεωρητές, τις γραπτές εξετάσεις, κατήργησαν τα πρότυπα σχολεία. Πρώτα έκαναν τους ελληνόπαιδες αμορφώτους, πρώτα έκαναν τους Έλληνες να ξεχάσουν την ιστορία τους, και αφού έκαναν αυτό, μετά άφησαν όλη τη θολοκουλτούρα […] να διαδίδει ότι δήθεν οι αρχαίοι Έλληνες ήταν πολυπολιτισμικοί, ότι δήθεν οι αρχαίοι Έλληνες ήταν κατά της φυλής, ότι δήθεν για το αίμα μιλούσε μόνο ο Χίτλερ. Όλος ο ελληνικός πολιτισμός της αρχαιότητος, είναι πολιτισμός του αίματος. Αυτό να το καταλάβετε.
Κάθε γλώσσα πρέπει εξ ανάγκης να έχει λέξες από άλλες γλώσσες• και η ευγένεια των γλωσσών είναι ωσάν την ευγένεια των ανθρώπων• ευγενής εσύ, ευγενής ο πατέρας σου, ο πάππος σου ευγενής, αλλά πηγαίνοντας εμπρός, βρίσκεις βέβαια τον άνθρωπον όπου έπαιζε τη φλογέρα βόσκωντας πρόβατα.
Αλλά, κύριε, δεν ηξέρεις τι συλλογίζεσαι. Να αλλάξεις τη γλώσσα ενός λαού! Σύρε, λοιπόν, τριγύρισε την Ελλάδα, σύρε να ’βρεις την κόρη και πες της με τι λόγια πρέπει να λέει ότι η ευμορφύτερη ευμορφιά του κορμιού της είναι η τιμή• άμε να βρεις τους πολεμάρχους, ψηλάφησέ τους τες λαβωματιές και πες τους ότι πρέπει να τες λεν’ τραύματα• άμε να βρεις …
Χαίρετε, λοιπόν, θείοι τόνοι, οξείες, βαρείες, περισπωμένες! Χαίρετε, ψιλές, δασείες, στιγμές, μεσοστιγμές, υποστιγμές, ερωτηματικές, χαίρετε! Ο κόσμος τρέμει τη δύναμή σας και ουδέ ποιητής ουδέ λογογράφος ημπορεί να γράψει λέξη χωρίς πρώτα να σας υποταχθεί. Εσείς εμπνεύσατε, πριν γεννηθείτε, τον Όμηρο όταν ετραγουδούσε την Ιλιάδα, την Οδύσσεια, τους Ύμνους…
Αλλά κύριε, δεν σ’ αφήνω να ομιλείς πλέον. Άλλην έγνοια δεν έχετε, παρά να διακονεύετε λέξες με τα κεφάλια σας• και τα κεφάλια σας είναι άλαλα και ξερά ωσάν τα κρανία που κοιμούνται στα χώματα.
[…] μετά άφησαν όλη τη θολοκουλτούρα […] να διαδίδει ότι δήθεν οι αρχαίοι Έλληνες ήταν πολυπολιτισμικοί, ότι δήθεν οι αρχαίοι Έλληνες ήταν κατά της φυλής, ότι δήθεν για το αίμα μιλούσε μόνο ο Χίτλερ. Όλος ο πολιτισμός της αρχαιότητος, είναι πολιτισμός του αίματος. Αυτό να το καταλάβετε.
Όταν κάποιοι υμνούν τη γενιά τους, ότι τάχα κάποιος είναι ευγενής λέγοντας ότι έχει εφτά παππούδες πλούσιους, ο φιλοσοφημένος άνθρωπος θεωρεί ότι είναι λόγια εντελώς κοντόθωρων και αμβλύνοων ανθρώπων, οι οποίοι εξαιτίας της απαιδευσιάς τους δεν μπορούν να εστιάζουν πάντοτε στο σύνολο, ούτε να αναλογιστούν ότι στον κάθε άνθρωπο αντιστοιχούν αναρίθμητες χιλιάδες παππούδων και προγόνων, πλούσιοι και φτωχοί, βασιλιάδες και δούλοι, βάρβαροι και Έλληνες, πολλές χιλιάδες για τον καθένα.
Να μην κατοικούμε σε χωριστές πόλεις και δήμους με ξεχωριστούς ο καθένας κανόνες δικαίου, αλλά να θεωρούμε όλους τους ανθρώπους συνδημότες και συμπολίτες μας, και να είναι μία η ζωή και ένας ο κόσμος μας, όπως ακριβώς ένα κοπάδι που θρέφεται από τον ίδιο βοσκότοπο.
Ο Αλέξανδρος πίστευε ότι ήρθε θεόσταλτος ως κοινός συμφιλιωτής και ειρηνοποιός όλων, από τους οποίους όσους δεν έπειθε με το λόγο να συμφωνήσουν μαζί του τους εξανάγκαζε με τα όπλα, και συνένωνε τους πάντες από παντού ώστε να γίνουν ένα, αναμειγνύοντας σαν σε κρατήρα φιλίας τις ζωές, τα ήθη, τους γάμους και τις συνήθειές τους, και πρόσταξε όλους να θεωρούν πατρίδα τους την οικουμένη, ακρόπολη και φρουρά το στρατόπεδο, συγγενείς τους ενάρετους, και αλλόφυλους τους κακούς. Και το ελληνικό και το βαρβαρικό στοιχείο να μην διακρίνονται από τη χλαμύδα, την πέλτη, το σπαθί και το μανδύα, αλλά το ελληνικό να τεκμαίρεται από την αρετή, και το βαρβαρικό από την κακία, και να θεωρούνται κοινά τα ρούχα, τα τραπέζια, οι γάμοι και οι συνήθειες, και τα παιδιά τους να προέρχονται από μικτούς δεσμούς αίματος (Πλούταρχος, Περί της Αλεξάνδρου Τύχης ή Αρετής, 329).
Όλος ο πολιτισμός της αρχαιότητος, είναι πολιτισμός του αίματος. Αυτό να το καταλάβετε.
Όταν πάτε στον Παρθενώνα, αυτά που βλέπετε να αναπαριστώνται γύρω-γύρω τι είναι; Οι μάχες των προγόνων, από τους μυθικούς μέχρι τους ιστορικούς χρόνους εναντίον των βαρβάρων. Αυτό είναι ο Παρθενώνας. Αλλά άντε να τα πεις αυτά σε ένα κόσμο που’ χει γίνει αμόρφωτος.

Στις χώρες του «υπαρκτού σοσιαλισμού» το συμβόλαιο που έδενε το κράτος με τους πληβείους ήταν: «Προσποιούμεθα ότι σας πληρώνουμε και εσείς προσποιείσθε ότι δουλεύετε». Στην Ελλάδα, την τελευταία χώρα «υπαρκτού » στην Ευρώπη, η λογική είναι: «Προσποιούμεθα ότι σας παρέχουμε υπηρεσίες και εσείς προσποιείσθε ότι πληρώνετε φόρους». Και όσο το κράτος από την πλευρά του συνεχίζει να εκφράζει αυτή την λογική τόσο και οι πολίτες θα προσπαθούν να πράττουν το ίδιο. Εδώ λοιπόν θα πρέπει να αναζητηθεί το κλειδί της τεράστιας φοροδιαφυγής που παρατηρείται στην Ελλάδα και όχι σε διάφορες άλλες μεταφυσικές ερμηνείες του φαινομένου.
ο εχθρός είναι «το Δημόσιο που πλούτισε σε βάρος των εργαζομένων». Και όσο η κυβέρνηση δεν θέλει να αντιληφθεί ότι αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα , τόσο τα μέτρα που θα λαμβάνει θα παραμένουν αποσπασματικά, ταμειακά, υφεσιακά και εν κατακλείδι αναποτελεσματικάΌμως δυστυχώς οι πολιτικοί δεν εννοούν να το κατανοήσουν. Αναγγέλλοντας τα πρόσφατα μέτρα ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου προσδιόρισε τον εχθρό: «Απέναντι μας» είπε «είναι όσοι πλούτισαν σε βάρος του Δημοσίου»-εννοώντας τους «φοροφυγάδες» . Με αυτό τον τρόπο ο ΓΑΠ, ένας πολιτικός που έχει όλα τα προσόντα να διαφοροποιηθεί από την περιβάλλουσα πολιτική αθλιότητα, κατέληξε να μιλάει την «ξύλινη γλώσσα» του πλέον οπισθοχωρημένου τμήματος του κόμματος του ταυτίζοντας τα δεινά της Ελλάδας με τους «φοροφυγάδες» (και τους» ξένους κερδοσκόπους») Όμως προσδιορίζοντας έτσι τους «εχθρούς» ο πρωθυπουργός έδειξε ότι δεν κατανοεί το πραγματικό πρόβλημα. Ότι ο εχθρός είναι «το Δημόσιο που πλούτισε σε βάρος των εργαζομένων». Και όσο η κυβέρνηση δεν θέλει να αντιληφθεί ότι αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα , τόσο τα μέτρα που θα λαμβάνει θα παραμένουν αποσπασματικά, ταμειακά, υφεσιακά και εν κατακλείδι αναποτελεσματικά.
Ο λόγος για τον οποίο υπάρχουν οι φόροι δεν είναι για να τιμωρούνται οι άνθρωποι επειδή η αγορά τους ευνόησε για τις υπηρεσίες, ιδέες, προϊόντα και καινοτομίες που προσφέρουν. Οι φόροι, αντίθετα με αυτά που πιστεύει η Αριστερά δεν είναι το τίμημα που πρέπει να καταβάλλει το άτομο για κάποιο προπατορικό αμάρτημα. Ο λόγος ύπαρξης των φόρων είναι για να χρηματοδοτούνται ορισμένα αγαθά τα οποία είτε δεν μπορούν να παράχθουν μέσα από τον μηχανισμό των εκούσιων συναλλαγών είτε κρίνεται ότι σε αυτά θα πρέπει να έχουν πρόσβαση όλοι οι πολίτες ανεξάρτητα της οικονομικής τους κατάστασης- αγαθά όπως η ασφάλεια, η δικαιοσύνη, η παιδεία και η υγεία.
Με άλλα λόγια οι πολίτες πληρώνουν φόρους και περιμένουν ως αντάλλαγμα δημόσια αγαθά και υπηρεσίες. Από την στιγμή που το επίπεδο των παρεχόμενων αγαθών/υπηρεσιών δεν αντιστοιχεί στους φόρους που καταβάλλουν έχουν κάθε ηθικό δικαίωμα(για να μην πω υποχρέωση) να προσπαθήσουν να σπάσουν το «συμβόλαιο» και να φοροδιαφύγουν.
οι πολίτες πληρώνουν φόρους και περιμένουν ως αντάλλαγμα δημόσια αγαθά και υπηρεσίες. Από την στιγμή που το επίπεδο των παρεχόμενων αγαθών/υπηρεσιών δεν αντιστοιχεί στους φόρους που καταβάλλουν έχουν κάθε ηθικό δικαίωμα(για να μην πω υποχρέωση) να προσπαθήσουν να σπάσουν το «συμβόλαιο» και να φοροδιαφύγουνΌπως ακριβώς συμβαίνει και σήμερα στη χώρα μας. Σήμερα στην Ελλάδα μάλιστα οι πολίτες καλούνται επιπλέον να πληρώσουν για δημόσιες υπηρεσίες που υποτίθεται ότι έχουν ήδη πληρώσει μέσω των φόρων τους. Ένα τέτοια παράδειγμα είναι η παιδεία. Έχοντας πληρώσει τους φόρους ο πολίτης είναι υποχρεωμένος επί πλέον να πληρώνει για φροντιστήρια, ιδιαίτερα ,ξένες γλώσσες κλπ-επειδή ακριβώς το επίπεδο των παρεχόμενων υπηρεσιών είναι άθλιο.
Ένα άλλο παράδειγμα είναι η ιατρική περίθαλψη. Αν δεν καταβάλλει «φακελάκι» στο γιατρό, αν δεν πληρώσει για «αποκλειστική» νοσοκόμα και αν δεν έχει όλο του το σόι να του παρέχει βασικές νοσοκομειακές υπηρεσίες , ο πολίτης μπορεί να είναι σίγουρος ότι η παραμονή του στο δημόσιο νοσοκομείο θα αποτελέσει την πιο αξιομνημόνευτη εμπειρία της ζωής του.
Με άλλα λόγια στους τομείς π.χ. της υγείας και της παιδείας το μόνο που παίρνει ως αντάλλαγμα ο πολίτης για τους φόρους που πληρώνει είναι ένα κρεβάτι και ένα θρανίο. Όλα τα άλλα τα πληρώνει επί πλέον από την τσέπη του. Γιατί λοιπόν να μην προσπαθήσει να φοροδιαφύγει;
Παρεμπιπτόντως το επιχείρημα ότι η φοροδιαφυγή-δηλαδή η στέρηση πόρων- οδηγεί στο χαμηλό επίπεδο δημοσίων υπηρεσιών δεν έχει βάση. Τα τελευταία 30 χρόνια λάβαμε από την Ευρώπη και δανειστήκαμε από τις αγορές πάνω από 450 δις ευρώ. Όπως έχουν είξει άπειρες διεθνείς έρευνες π.χ. στην παιδεία το επίπεδο των υπηρεσιών δεν συνδέεται τόσο με τις δαπάνες όσο με την διάρθρωση κινήτρων/κυρώσεων που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι σε αυτό τον τομέα. Στην περίπτωση της Ελλάδας η αύξηση των κρατικών εσόδων ιστορικά απλά συνεπάγεται περισσότερους πελατειακούς διορισμούς και περισσότερες προσόδους για τις συντεχνιακές ομάδες που έχουν εκ των έσω καταλάβει τις δημόσιες υπηρεσίες και τις απομυζούν..
υπάρχει μια ομάδα 400.000 ατόμων τους οποίους οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να συντηρούν με τους φόρους τους και οι οποίοι ως αντάλλαγμα δεν προσφέρουν απολύτως καμία υπηρεσία. Για ποιό λόγο;Σήμερα στην Ελλάδα στον ευρύτερο δημόσιο τομέα (υπουργεία ΔΕΚΟ δήμους κλπ) απασχολούνται περίπου 1 εκατομμύριο άτομα. Να υποθέσουμε -με συντηρητικές εκτιμήσεις-ότι τουλάχιστον ένα 40% έχουν τοποθετηθεί στην βάση πελατειακών και όχι πραγματικών αναγκών; Με άλλα λόγια υπάρχει μια ομάδα 400.000 ατόμων τους οποίους οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να συντηρούν με τους φόρους τους και οι οποίοι ως αντάλλαγμα δεν προσφέρουν απολύτως καμία υπηρεσία. Για ποιό λόγο; Στη βάση ποίου ακριβώς ηθικού προστάγματος πρέπει ο πολίτης να πληρώνει φόρους για την συνεχιζόμενη «απασχόληση» τους; Ποια ακριβώς είναι η διαφορά μεταξύ του εργαζόμενου στον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα που αναγκάζεται να συντηρεί αυτή την τάξη των γραφειοκρατών με τους εργάτες στην ΕΣΣΔ που έπρεπε να τρέφουν τους εξίσου άχρηστους κομματικούς γραφειοκράτες;
Δυστυχώς όμως οι πολιτικοί στην Ελλάδα δεν επιθυμούν να κατανοήσουν την απλή αλήθεια ότι στα σύγχρονα κράτη καταβάλλεις φόρους έναντι κάποιου ανταλλάγματος. Ίσως επειδή οι ίδιοι δεν χρειάσθηκαν ποτέ να προσφύγουν σε δημόσια αγαθά – στέλνουν τα παιδιά τους σε ιδιωτικά σχολεία, προσφεύγουν σε ιδιωτικά νοσοκομεία, έχουν σωματοφύλακες- που πληρώνει ο φορολογούμενος-για την ασφάλεια τους. Ίσως πάλι ακόμα και όταν προσφεύγουν σε δημόσιες υπηρεσίες απολαμβάνουν διακριτικής μεταχείρισης την οποία δεν έχει κανένας άλλος πολίτης.
Φυσικά όπως επεσήμανε πρόσφατα ο φίλος καθ. Μάνος Ματσαγγάνης σε άρθρο του στο newstime.gr δεν έχουν όλοι την ίδια δυνατότητα να φοροδιαφύγουν. Όμως το ηθικό δίδαγμα που θα πρέπει να εξάγει κανείς δεν είναι ότι όλοι θα πρέπει να πληρώνουν φόρους αλλά πως θα διαμορφωθούν οι μηχανισμοί εκείνοι που θα επιτρέπουν σε όλους τους πολίτες να φοροδιαφεύγουν και όχι απλά στους προνομιούχους συμπολίτες μας. Αυτό τουλάχιστον απαιτεί η κοινωνική δικαιοσύνη.
Τάκης Μίχας
—————————————————–
Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στο newstime.gr στις 12/3/2010
Κατά γενική ομολογία τα δεύτερα λειτουργούν καλύτερα από τα πρώτα. Στα επι πληρωμή μεταπτυχιακά οι φοιτητές έχουν περισσότερες απαιτήσεις. Αντίθετα, στα "δωρεάν" οι καθηγητές είναι εθελοντές. Τι πρέπει να αλλάξει;